Thymele Logo
Search

κομπέρ, κομμέρ [ουσ. αρσ., ουσ. θηλ.]

Articles Icon 3
Videos Icon 4
Videos Icon 6
[1]

Ορισμός

Πρόσωπο της επιθεώρησης, συχνά σε ζεύγος με τη γυναικεία του εκδοχή, την κομμέρ, που μέσα στη μυθοπλασία του έργου συνδέει τα αυτοτελή νούμερα, ξεναγεί το κοινό στα γεγονότα της επικαιρότητας και συνομιλεί με τα πρόσωπα και τις προσωποποιήσεις που παρελαύνουν στη σκηνή, και κατ' επέκταση παρουσιαστής ή παρουσιάστρια σπονδυλωτού θεάματος.

Ανάπτυξη

Ο όρος κομπέρ προέρχεται από το γαλλικό compère, που σήμαινε αρχικά τον ανάδοχο [νονό] και κατ' επέκταση τον σύντροφο ή τον συνεργό. Ο θηλυκός τύπος είναι η κομμέρ [commère]. Στη γαλλική revue de fin d'année [επιθεώρηση τέλους χρονιάς] του 19ου αιώνα, ο κομπέρ και η κομμέρ αποτελούσαν ζεύγος προσώπων που οδηγούσε το κοινό μέσα από την ανασκόπηση των γεγονότων της χρονιάς. Συχνά ένας αφελής επισκέπτης από την επαρχία περιδιάβαινε στην πρωτεύουσα με τη συνοδεία μιας ξεναγού, που μπορούσε να είναι και αλληγορική μορφή. Οι συναντήσεις τους με πολιτικά πρόσωπα, θεσμούς και προσωποποιήσεις συνέδεαν τα επιμέρους νούμερα σε μια χαλαρή αφηγηματική γραμμή. Ο ρόλος ανήκε στη μυθοπλασία του έργου και το κείμενό του το έγραφε ο συγγραφέας.


Στην Ελλάδα ο κομπέρ εμφανίστηκε μαζί με την ίδια την επιθεώρηση. Στο Λίγο απ' όλα (1894) του Μίκιου Λάμπρου, ρόλο κομπέρ είχε ο Αγροικογιάννης, ο επαρχιώτης που κατεβαίνει στην Αθήνα, σε ζεύγος με τη Δημαρχία. Στα Παναθήναια τον ρόλο ανέλαβε αρχικά ο Νικολέτος (Κ. Σαγιόρ, 1907 – 1909). Από το 1913 τον διαδέχθηκαν ο Τζανέτος, με τον Αλέκο Γονίδη στον ρόλο έως το 1923, και η Μαντίνα, ζεύγος Ζακυνθινών που σχολίαζε στο επτανησιακό του ιδίωμα την αθηναϊκή επικαιρότητα. Τα πρόσωπα αυτά λειτουργούσαν ως διαλογικά αντιστίγματα και ως σταθερός συνδετικός κρίκος των τριών πράξεων.


Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, η επιθεώρηση εγκατέλειψε τη δομή των τριών πράξεων και τα νούμερα απέκτησαν πλήρη αυτοτέλεια. Ο κομπέρ έχασε έτσι τη δομική του αναγκαιότητα και περιορίστηκε σε πιο τυπική λειτουργία παρουσιάσης διαδοχικών νούμερων. Μόνο χαρισματικοί ηθοποιοί, όπως ο Μίμης Καντιώτης, ο Άγγελος Μαυρόπουλος και ο Γιώργος Γαβριηλίδης, διατήρησαν το κύρος του ρόλου. Η άμεση επικοινωνία με το κοινό πέρασε σε μεγάλο βαθμό στον/στην κονφερανσιέ του βαριετέ. Στα καμπαρέ του Πειραιά, ωστόσο, κομπέρ αποκαλούνταν και ο παρουσιαστής των νούμερων. Μεταπολεμικά, κομπέρ και κομμέρ άνοιγαν και συνέδεαν το πρόγραμμα της επιθεώρησης πίστας. Το Ελεύθερο Θέατρο επανέφερε τη μορφή με ειρωνική διάθεση, όπως στο Συνέβη στην Κατίνα (1978), με τον Κώστα Αρζόγλου στον ρόλο του κομπέρ.


Στη Βρετανία ο όρος compère επικράτησε ως γενική ονομασία του παρουσιαστή ή της παρουσιάστριας στο μιούζικ χωλ και αργότερα στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα νυχτερινά κέντρα της δεκαετίας του 1920 επέβαλαν τον όρο master of ceremonies [τελετάρχης], σε μια παράδοση με πρόδρομο τον Mr. Interlocutor των σόου μίνστρελ.


Η μορφή απέκτησε και αυτοτελή δραματική λειτουργία. Στο μιούζικαλ Cabaret [Καμπαρέ, 1966] των John Kander [Τζων Κάντερ] και Fred Ebb [Φρεντ Εμπ], ο Emcee του Kit Kat Klub, γνωστός στα ελληνικά ανεβάσματα ως κομπέρ, σχολιάζει με γκροτέσκο ύφος και ειρωνεία την ηθική και πολιτική κατάρρευση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Στην Ελλάδα τον ερμήνευσαν, μεταξύ άλλων, ο Δάνης Κατρανίδης (1978) και ο Τάκης Ζαχαράτος (2018). Συγγενική λειτουργία επιτελεί ο Ansager [αναγγελέας] στον πρόλογο της Αντιστάσιμης ανόδου του Αρτούρο Ούι [Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui, 1941] του Bertolt Brecht [Μπέρτολτ Μπρεχτ]. Ο Ansager απευθύνεται άμεσα στο κοινό, διαρρηγνύει τη θεατρική ψευδαίσθηση και υπηρετεί την ανοικείωση. Σύγχρονες σκηνοθεσίες αξιοποιούν επίσης τον κομπέρ ως αφηγητή ή σχολιαστή, όπως στη Λούλου του Frank Wedekind [Φρανκ Βέντεκιντ] (Ανοιχτό Θέατρο, 1998) και στο Τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή (Θέατρο Τέχνης, 2025).


Τον κομπέρ και την κομμέρ διακρίνει από τον/την κονφερανσιέ η σχέση με τη μυθοπλασία. Ο κομπέρ και η κομμέρ είναι πρόσωπα του έργου, ενώ ο/η κονφερανσιέ εμφανίζεται με τη δική του/της σκηνική περσόνα και στηρίζεται στον αυτοσχεδιασμό. Στην πράξη τα όρια αμβλύνονται συχνά, ιδίως στον μεταπολεμικό ελληνικό χώρο, όπου οι δύο όροι χρησιμοποιούνται εναλλακτικά.

Αγγλικά
compère; compere
Γαλλικά
compère, le / commère, la
Γερμανικά
Compère, der/die
Ιταλικά
compère, il /commère, la

Σχετικοί όροι

διασκεδαστής/διασκεδάστρια, επιθεωρησιογράφος, σόου μαν / σόου γούμαν, στάντ-απ κωμωδία, ντιζέρ / ντιζέζ, στερεότυπος χαρακτήρας

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Με τη χαρακτηριστική χαλαρή δραματουργική δομή της, συρραφή ανεξάρτητων, ταχύτατα εναλλασσόμενων, σύντομων σκηνών (νούμερα), που έχουν ως βοηθητικό συνδετικό κρίκο το σταθερό πρόσωπο του Κομπέρ, [η επιθεώρηση] είναι ευέλικτη και ζωντανή έχοντας την ευχέρεια να μεταπηδά από το ένα θέμα στο άλλο, από το παρόν στο παρελθόν και στο μέλλον, από το ρεαλιστικό χώρο της πραγματικότητας του κοινού σε μακρινούς, εξωτικούς ακόμα και φανταστικούς τόπους.»

Η Λίλα Μαράκα περιγράφει τη χαλαρή δραματουργική δομή της ελληνικής επιθεώρησης, όπου ανεξάρτητες και ταχύτατα εναλλασσόμενες σκηνές συνδέονταν μέσω του σταθερού προσώπου του κομπέρ. Ο χαρακτηρισμός «πρόσωπο» υπογραμμίζει ότι ο κομπέρ ανήκε στη μυθοπλασία του έργου. Ήταν το όχημα για τις μεταπηδήσεις της παράστασης στον χρόνο και στον χώρο, από την επικαιρότητα του κοινού ως εξωτικούς και φανταστικούς τόπους. Το απόσπασμα τεκμηριώνει έτσι τη δομική αναγκαιότητα του ρόλου στην παραδοσιακή μορφή της επιθεώρησης.

Μαράκα, Λ. (2005). Η ελληνική θεατρική επιθεώρηση ως πολιτικό θέατρο. Παράβασις, 6, 107–121, σσ. 109–110.

Quote Icon

«Συντονιστής του επί σκηνής θεάματος ήταν κάποιος που λεγόταν "Κομπέρ". Ο ρόλος του Κομπέρ ήταν να καλύπτει κυρίως τα μεσοδιαστήματα μεταξύ των νούμερων της παράστασης, είτε λέγοντας τολμηρά αστεία, είτε φέρνοντας επί σκηνής κάποια αρτίστα, συνήθως ελαφρώς ενδεδυμένη, προκειμένου να την "πειράξει" καθώς εκείνη δεν γνώριζε (ή υποτίθεται δεν γνώριζε) ελληνικά. Εκείνη την στιγμή ήταν που συχνά, πολλοί εκ των περιστασιακών θαμώνων της πρώτης σειράς, έβριζαν τον Κομπέρ, καθώς πίστευαν πως επειδή η συγκεκριμένη αρτίστα είχε δεχτεί ένα κέρασμα από αυτούς, όφειλαν να προστατεύσουν την τιμή και την υπόληψή της.»

Στα καμπαρέ της Τρούμπας στον Πειραιά, ο κομπέρ συντόνιζε το πρόγραμμα: κάλυπτε τα κενά ανάμεσα στα νούμερα με τολμηρά αστεία και πείραζε επί σκηνής τις ξένες αρτίστες, προκαλώντας συχνά τις αντιδράσεις των θαμώνων της πρώτης σειράς. Εδώ ο όρος δηλώνει παρουσιαστή που εμφανίζεται εκτός μυθοπλασίας και αλληλεπιδρά άμεσα με το κοινό, λειτουργία που κατά κανόνα αποδίδεται στον/στην κονφερανσιέ. Το απόσπασμα τεκμηριώνει έτσι τη διεύρυνση της χρήσης του όρου στη λαϊκή νυχτερινή διασκέδαση και την άμβλυνση των ορίων ανάμεσα στους δύο ρόλους.

Μίλεσης, Στ. (2019, 24 Νοεμβρίου). Τα καμπαρέ της Τρούμπας και η κοινωνία τους. NouPou. www.noupou.gr...

Quote Icon

"Tattle Tales (1 June 1933, Broadhurst) had begun life as a Hollywood revue assembled by the witty compère Frank Fay. It had moved across the country after its Hollywood run, and for New York, Fay's wife, Barbara Stanwyck, rejoined the show. Fay made his first appearance dressed as Louis XIV. Serving as master of ceremonies (the voguish nightclubs of the twenties saw to it that the term replaced the older 'compère'), Fay announced he had appointed Ray Mayer to be the evening's 'Official Mr. "Eh Eh."' Mayer was to come out from the wings and say 'Eh Eh' whenever the going got dull."


«Το Tattle Tales [Κουτσομπολιά] (1η Ιουνίου 1933, Θέατρο Broadhurst) ξεκίνησε ως επιθεώρηση στο Χόλλυγουντ, την οποία συγκρότησε ο πνευματώδης κομπέρ Frank Fay [Φρανκ Φέυ]. Μετά τις παραστάσεις στο Χόλλυγουντ η παραγωγή διέσχισε τη χώρα, και για τη Νέα Υόρκη επανήλθε στη διανομή η σύζυγος του Φέυ, Barbara Stanwyck [Μπάρμπαρα Στάνγουικ]. Ο Φέυ εμφανίστηκε για πρώτη φορά ντυμένος Λουδοβίκος ΙΔ΄. Στον ρόλο του τελετάρχη (τα μοδάτα νυχτερινά κέντρα της δεκαετίας του 1920 φρόντισαν ώστε ο όρος master of ceremonies να αντικαταστήσει τον παλαιότερο "κομπέρ"), ο Φέυ ανακοίνωσε ότι είχε ορίσει τον Ray Mayer [Ρέυ Μάγιερ] "Επίσημο Κύριο Ε-Ε" της βραδιάς. Ο Μάγιερ έβγαινε από τα παρασκήνια και έλεγε "Ε-Ε" κάθε φορά που το θέαμα κούραζε.»

Ο Gerald Bordman [Τζέραλντ Μπόρντμαν] χαρακτηρίζει τον Frank Fay [Φρανκ Φέυ] «πνευματώδη κομπέρ» και σημειώνει ότι τα νυχτερινά κέντρα της δεκαετίας του 1920 επέβαλαν στις Ηνωμένες Πολιτείες τον όρο master of ceremonies στη θέση του παλαιότερου κομπέρ. Η εμφάνιση του Φέυ ντυμένου Λουδοβίκου ΙΔ΄ και ο «Επίσημος Κύριος Ε-Ε», που επινόησε για να σχολιάζει τις κοιλιές του θεάματος, φανερώνουν ότι ο κομπέρ παρενέβαινε ενεργά στον ρυθμό της παράστασης. Το απόσπασμα τεκμηριώνει τη μετάβαση από τον κομπέρ της επιθεώρησης στον Αμερικανό τελετάρχη.

Bordman, G. (2001). American musical theatre: A chronicle (3η έκδ.). New York: Oxford University Press, σ. 534.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το τραγούδι του κομπέρ «Δεν είναι τρακτέρ», σε μουσική του Λουκιανού Κηλαηδόνη και με τη…

Ο Alan Cumming [Άλαν Κάμινγκ] ως Emcee (κομπέρ) του Kit Kat Klub στην…

Ο Τάκης Ζαχαράτος ως κομπέρ στο μιούζικαλ Cabaret [Καμπαρέ] σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη…

Ο Eddie Redmayne [Έντι Ρέντμεϊν] μιλά για την ερμηνεία του Emcee (κομπέρ) στην…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Λιθογραφημένη αφίσα του Émile Berchmans [Εμίλ Μπερσμάν] (1867 – 1947) με τη Nade Martiny [Ναντ…

Οι δύο κομπέρ των Παναθηναίων: ο Νικολέτος (Κ. Σαγιόρ, 1907 – 1909) και ο…

Ο Δάνης Κατρανίδης ως κομπέρ στο μιούζικαλ Cabaret [Καμπαρέ], στην παραγωγή της Αλίκης…

Η διανομή σε πρόγραμμα της παράστασης Καμπαρέ «Ο κόσμος» της Κωστούλας Μητροπούλου, σε σκηνοθεσία Πάνου…

Ο Γιώργος Μαρίνος στον ρόλο του κομπέρ στη Λούλου του Frank Wedekind [Φρανκ Βέντεκιντ] (Ανοιχτό…

Ο Νίκος Καρδώνης ως κομπέρ στην παράσταση Το τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή, σε σκηνοθεσία…

βασική

Bara, O., Piana, R. & Yon, J.-C. (Επιμ.). (2015). En revenant à la revue: La revue de fin d'année au XIXe siècle. Revue d'histoire du théâtre, 266, 195–308.

Bordman, G. (2001). American musical theatre: A chronicle (3η έκδ.). New York: Oxford University Press.

Garebian, K. (2011). The making of Cabaret (2η έκδ.). New York: Oxford University Press.

Gerrard, S. (2013). The great British music hall: Its importance to British culture and "the trivial". Culture Unbound, 5(4), 487–514. doi.org...

Monod, D. (2020). Vaudeville and the making of modern entertainment, 1890–1925. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Γεωργακάκη, Κ. (2013). 1894–2014: Η εφήμερη γοητεία της επιθεώρησης. Αθήνα: Polaris.

Κύτταρης, Ν. (2012). Το βαριετέ στο ελληνικό θέατρο: Η σκηνή των θαυμάτων. Αθήνα: Δρόμων.

Μαράκα, Λ. (Επιμ.). (2000). Ελληνική θεατρική επιθεώρηση 1894–1926: Τέσσερα κείμενα, τόμ. Α΄–Β΄. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Μαράκα, Λ. (2005). Η ελληνική θεατρική επιθεώρηση ως πολιτικό θέατρο. Παράβασις, 6, 107–121.

Σειραγάκης, Μ. (2009). Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη μεσοπολεμική Αθήνα, τόμ. Α΄: Τα γεγονότα και τα ζητήματα· τόμ. Β΄: Οι άνθρωποι και τα έργα. Αθήνα: Καστανιώτης.

Χατζηπανταζής, Θ. & Μαράκα, Λ. (Επιμ.). (1977). Η αθηναϊκή επιθεώρηση, τόμ. Α1. Αθήνα: Ερμής.

συμπληρωματική

Ανδριανού, Ε. (1999). Επιθεώρηση. Στο Εκπαιδευτική ελληνική εγκυκλοπαίδεια, τόμ. 28: Θέατρο, κινηματογράφος, μουσική, χορός (σ. 134). Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.

Γεωργοπούλου, Β. (2023). Μεσοπόλεμος: Εκλεκτικές μεταβάσεις. Στο Α. Ταμπάκη, Β. Γεωργοπούλου, Α. Αλτουβά & Κ. Διακουμοπούλου (Επιμ.), Ιστορία και δραματολογία του νεοελληνικού θεάτρου: 16ος–20ός αιώνας (σσ. 353–377). Αθήνα: Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. κομπέρ, κομμέρ. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/κομπέρ, κομμέρ

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «κομπέρ, κομμέρ». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/κομπέρ, κομμέρ.

MLA

«κομπέρ, κομμέρ». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/κομπέρ, κομμέρ.

1344